De beeldhouwster Camille Claudel (1864- 1943) bracht de laatste dertig jaren van haar leven in een inrichting door zonder dat zij ooit nog een werk creëerde. Een dergelijk wreed lot valt niet te bedenken zonder onmiddellijk de wrangheid van dat lot te voelen en vooral de noodzaak er iets tegenover te zetten.

Sakountala, La petite Châtelaine, La Vague, Les Causeuses, La Valse, Persée et la Gorgone, het oeuvre dat ik als student leerde kennen stond in het museum van mijn geest onder een laken tegen het stof. Ik trok het doek weg en bekeek de beelden waarvan het levendige mij nog steeds aantrok en opzoog als water in klei. Bij het invallen van de nacht dekte ik alle beelden terug af en trof achter de deur van een andere kamer het portret van Camille Claudel aan, zittend op een stoel.

Het is de enige foto die in het gesticht van Montdevergues van haar genomen werd. Ze was toen 65 jaar. William Elbourne, de echtgenoot van haar Engelse vriendin en beeldhouwster Jessie Lipscomb nam de foto tijdens een uitzonderlijk toegestaan bezoek. Het portret van de gelaten, wat ineengedoken vrouw, ’in een afgedragen mantel en een oude hoed van de Samaritaine’ *, die ooit de grootste beeldhouwster van haar tijd was en al dood verklaard werd toen zij nog leefde, schreeuwde nog steeds om een justificatie.

Het lichaam in de stoel waar ze mee vergroeid lijkt en het immens trieste van haar blik hechten zich in al hun verlorenheid in mijn wezen vast en creëren de noodzaak iets tegenover het onrecht en het schrijnen te zetten. Een mogelijkheid om het korte ogenblik van schoonheid in het oeuvre dat ze achterliet opnieuw tot leven te wekken. Een beeld te scheppen dat tegenover al die geleden pijn en teloorgegane passie kan staan. Iets wat haar bij leven, en nu als nagedachtenis had kunnen ontroeren. Troosten, misschien. Iets tegenover de wrede stilte van de stoel te plaatsen waar ze dertig jaar in vast zat zonder dat iemand een gebaar maakte waardoor ze had kunnen opstaan.

Nochtans werd ze enkele jaren na haar verplichte internering zo goed als genezen verklaard van haar vervolgingswaan. Het was haar moeder Louise Claudel en ook haar broer, de schrijver en diplomaat Paul Claudel, die ervoor zorgden dat ze nooit meer uit de inrichting kwam ondanks de medische positieve adviezen. De opdracht van Louise Claudel om haar dochter in een compleet isolement te houden komt in alle correspondentie met de artsen en directie van de twee inrichtingen telkens weer terug. Die opdracht, altijd in het rood onderstreept, werd door hen zorgvuldig uitgevoerd.

Camille Claudel bracht volgens de directeur van de inrichting al haar tijd door met het schrijven van brieven. Maar niets van wie zij is geweest en zij al schrijvend bijeen probeerde te houden, raakte ooit nog buiten de muren van het gesticht. De brieven die ze schreef werden op vraag van haar moeder door het verplegend personeel achtergehouden of vernietigd. Ze getuigden van een heldere geest die slechts naar vrijheid hunkerde en niets liever wou dan naar huis terugkeren. In een brief van 3 maart 1927 schreef ze aan Paul Claudel: ’Ik schreeuw het uit om vrijgelaten te worden. Mijn droom zou zijn om meteen naar Villeneuve terug te gaan en er niet meer vandaan te komen. Ik zou nog liever een schuurtje hebben in Villeneuve dan hier eersteklas te zitten als pensionaire.’

In een andere brief van 2 februari 1927 verduidelijkt Camille Claudel dat er tussen de eerste en de derde klas helemaal geen verschil is. Ze kookte haar eten zelf, voornamelijk eieren en aardappelen, uit angst om vergiftigd te worden en omdat het eten het hele jaar door ’éénzelfde grote vette kliek’ was. Tevergeefs blijft ze haar broer smeken haar uit de inrichting weg te halen. Gedurende de dertig jaar opsluiting komt Paul Claudel haar twaalf keer bezoeken. Haar zuster één keer en haar moeder geen enkele keer.

Op 19 oktober 1943 sterft ze door iedereen vergeten en wordt begraven op een begraafplaats van de inrichting. In 1955 is het graf reeds geruimd.

26 maart 2017. Achter de deur van een kamer in het museum van Nogent-sur-Seine staat zij op uit haar stoel. De stoel die je alleen nog kan koesteren, want iedere vezel van haar lichaam bewoonde hem. De poten, het plateau, de rugleuning met bijenwas ingewreven en voorzichtig opgepoetst met een zachte wollen doek, om de afgesleten rand van het hout te bewaren daar waar haar vingertoppen rusteloos langs dwaalden, zoals zij tijdens haar kinderjaren in het bos van Le Gèyn bij Villeneuve zo vaak had gedwaald. Er voor het eerst de aantrekkingskracht van de rode klei voelde, gezoogd werd door de borst van pure aarde en opgezogen door de belofte die iedere schepping is.

De geur van het hout zal haar herinneringen bewaren, die er als de jaarringen van een boom doorheen lopen. Voorbij de rand van de eenzaamheid en de leegte waarin zij jaar na jaar verstarde, verhard als een beeld van klei.

Voorbij de rand zal iemand de stoel van aan de poten tot aan de rugleuning traag tot zaagsel vijlen en voor het overgebleven stof een kuiltje delven. Iemand zal voor haar stoffelijk overschot dat verdwenen is opnieuw een kuil moeten graven. En het zaagsel van de stoel daarin begraven. Voorbij de afgrond van haar leeg graf.

Musée Camille Claudel
Rue Gustave Flaubert 10
Nogent-sur-Seine
Frankrijk

20170504_213319_resized 3

Noten:

*(Brief van Camille aan Paul Claudel, 4 april 1932)

*(Brief van Camille aan Paul Claudel, 3 maart 1927)
Camille Claudel. Een leven in brieven. Samengesteld en vertaald door Anneke Alderlieste uit Correspondance de Camille Claudel, Anne Rivière et Bruno Gaudichon (Parijs, Editions Gallimard 2003)

4 gedachtes over “De stoel van Camille Claudel

  1. Prachtig weergegeven, Anneke…! Triest, maar een heel mooie vergelijking…Precies dàt zie je terug in die laatste foto van Camille…Wàt een onrecht en hoe wreed deze artiest dit aan te doen…Verloochend door haar eigen moeder, maar vooral ook door haar eigen broer…
    Charlotte

    Like

    1. Beste Charlotte, de tekst is geschreven door Daisy Roman, enkel de citaten in de tekst komen uit de vertaalde brieven van Anneke Alderlieste, groetjes en bedankt om de tekst te lezen!

      Like

    1. Heel erg bedankt Marielle! Het was de bedoeling om het werk en leven van deze schitterende beeldhouwster terug onder de aandacht te brengen en dat is dankzij enkele mensen zoals u, die het artikel deelden, toch gelukt! Merci! Groetjes, Daisy

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s