Nacht

 

20170911_204605

 

De nacht is een vriend. Als je sliep, viel de tijd vanzelf stil.

Het tikken van de klok hield op en ging over in een ander ritme, volgde het metrum

van de harp in de maan. Op het nachtkastje lag je uurwerk dat je net voor het slapen had weggelegd en tegen de ochtend, met het schemerlicht dat door de gordijnen viel, als eerste voorwerp oplichtte. Een half geloken blik op de wijzerplaat en je hoofd, een labyrint van mogelijke dromen, trok zich terug in het ondoordringbare schild van dons. Op ochtenden dat je je versliep, vergat je het uurwerk om te doen en verliet je het huis zonder tijd. Seizoenen schoven in schaapjeswolken voorbij. Aan de lichte huidskleur van je linkerarm, waar het polsbandje zat, kon je zien hoe je armen met het opschuiven van de dagen donkerder kleurden. Op het einde van de oogstmaand was je huid het donkerst en werd van dan af aan weer lichter tot er bij de jaarwisseling geen kleurverschil meer was tussen je arm en het witte cirkeltje op je huid, waar als een harp in de maan, gewoonlijk de wijzerplaat van het uurwerk zat, en de tijd rond je pols, vanzelf, met alle dingen gelijk begon te lopen.

Manouche & Moustache

 

©Papusza & Muzeum Kultury Romów w Warszawie

Nog voor de zon opkwam zag ik een hond uit de hemel vallen en door het luchtruim van mijn geest zweven alsof hij in oneindige blauwe zee zwom. Na enige seconden naar de vliegende hond te hebben gekeken viel ik terug in slaap en een goed uur later kwam door een weideland met boterbloemen het woord Manouche me tegemoet. Het was lang geleden dat ik het woord nog had gehoord, maar nu stond het daar midden in de weide, alleen onder die blote blauwe hemel waar een uur geleden nog een hond uitgevallen was. ‘Manouche,’ riep ik. Alsof het daar zonder zijn kumpania verloren leek en dichterbij zou komen, maar het bewoog zich niet. Ik liep de weide in maar zag nergens een woonwagen of een vuurtje branden en ging tussen de bloemen zitten en wachtte met een grassprietje in mijn mond.

Maar het waren natuurlijk niet alleen de Manouche, die doorheen de velden in deze meimaand op bezoek waren gekomen, maar ook Moustache. De merrie die ik na een tuimeling, die een exacte kopie van de val van Icarus op het schilderij van Breughel was, dit weekend op stal moest laten staan en die nu bij het geratel van de karrenwielen haar hoofd opstak. Het speet me enorm dat ik niets meer voor haar kon doen. Haar manen kammen, haar voskleurige vacht borstelen of haar gewoon laten grazen in de zon. Het arme dier was vorige week tijdens de laatste rit van iets geschrokken dat voor een mensenoog niet zichtbaar was, een halve meter opzij gesprongen en gestruikeld, waardoor ik van haar rug gleed. De rest van het verhaal was een duizelingwekkende sterrenhemel boven de linkeroever bij klaarlichte dag en een licht vorm van acute stress.

De deurbel was genoeg om mijn hart een aantal tellen sneller te laten slaan. Het dichtklappen van een autoportier, een fietser die me onverwacht voorbijstak, een hand op mijn schouder, alles joeg me voor enkele seconden de stuipen op het lijf. Ik was zelf een schrikdier geworden en ging bij het minste geluid, bij het opvliegen van een blaadje, op de vlucht. Ik wilde de stadswallen die zich steeds dichter om mij heen sloten, ontvluchten. Maar verder dan het rangeerstation Spoor Noord raakte ik niet want daar stond voor de komende zes weken een woonwagen voor mij klaar, met dertien kleuters in.

Het was de week dat de Iraaks-Koerdische peuter Mawda tijdens een politieachtervolging door een politiekogel de dood vond en ik in de mobiele kleuterschool van de Sinksenfoor ging werken. Het zien van al die blije gezichten die in de kleurige woonwagen op kousenvoetjes binnen trippelden, maakte alles weer wat goed. Ondanks de gedachten aan grenzen, dranghekken en muren waar geen mens ooit overheen zou raken. Of je moest een vogel zijn of een hond die uit de hemel viel. Ik strekte me uit als na een korte, diepe slaap en liep over het gras naar de veerpont. Een wilde angst sprong op als een dier dat in een val was verstrikt, want ik wist dat wie eenmaal aan de overkant was nooit meer terug kon komen en terwijl ik zachtjes fluitend van de oever weg vaarde, wierp ik een laatste blik op Manouche en Moustache. Ruiter en paard in een veld van boterbloemen voor altijd tezamen.

Quarter Horse

Paint Horses in Texel, Eagles Ranch (Schermafdruk 18.05.2018)

 

Afgelopen week zag ik op de website van The Horsesense een filmpje dat de virtuele realiteit oversteeg. Iets wat normaal gesproken niet kon en waar iedereen sinds mensenheugenis altijd voor gewaarschuwd is. In één zin werd de omgang tussen mens en dier samengevat, een zin uit de prehistorie die ons door overlevering in het brein werd geprent, toen de dieren de mensen nog leerden praten. Een zin die van kindsbeen af in het geheugen als in een verse kleitablet was gekerfd: Nooit achter een paard gaan staan. En je wist onmiddellijk waarom.

De beelden in dit filmpje toonden echter iets anders. Een nieuwe waarheid. Een bontgevlekte Paint horse, zoals ik in spaghettiwesterns wel eens had gezien, en waar dus tot mijn ongeloof iemand achter ging staan. Die iemand was Cindy Handschoewerker. De naam alleen al, krachtig als de bron van Hippocrene die uit de hoefslag van Pegasus was ontstaan. Om de betrouwbaarheid van het dier te bewijzen nodigde ze vervolgens de reporter van het interview uit hetzelfde te doen. De interviewster aarzelde even maar ging toen achter de staart van het paard staan en legde ook nog haar hoofd op zijn rug. Het paard bewoog zich voor geen millimeter en ik was overtuigd. Zoiets had ik nog nooit gezien. Ergens in mijn brein schoof een voorouder naar voor, heftig met een verbodsteken zwaaiend, in een poging mij te herinneren aan wat er ooit was gezegd:

‘Nooit achter een paard gaan staan.’ Maar het was reeds te laat, ik was al op weg.

De zachtmoedigheid van het Quarter horse legde Handschoewerker uit, was eigen aan dit paardenras. Nadat haar zus een zwaar ongeluk kreeg met een volbloed ging ze op zoek naar een dier dat meer voorspelbare en zachtere karaktertrekken had.

De tocht leidde haar in 2016 naar Canada waar ze in de Chris Irwin oefenschool, tijdens een cursus mentorship voor zowel grondwerk als rijden, goud behaalde en met de titel van Ambassadrice van Irwin Insights naar huis terugkeerde. Sindsdien werkt zij met de basisprincipes van het Horsemanship van Chris Irwin aan haar eigen paardenverhaal in België verder.

In The American Paint Horse Journal wijdt Rebecca Overton vijf bladzijden aan haar. De Texaanse beschrijft België tevens als een schilderachtige, romantische uit haar oude voegen gebarsten Middeleeuwse stad. Nergens de zwavelgeur van een hel-hol te bespeuren, maar enkel wierook over een land dat tot in alle uithoeken van de wereld bekend is voor zijn exquise chocolade, de Schone Kunsten en Hercule Poirot. ‘Het epitoom van de oude beschaving en elegantie, een tijdloze kwaliteit die nooit vergaat’. Het was al even geleden dat ik door een buitenlandse auteur het land waarin we woonden zo positief beschreven zag. Ik kreeg het er warempel wat warm van, ondanks de buitentemperatuur die al de 27° bedroeg. Huizen met trappengevels uit de veertiende eeuw kenden ze in Texas natuurlijk niet. Trots plooide ik in gedachten een geruit paardendekentje open en legde het op de gewelfde rug van mijn pas verworven American Paint of Quarter horse, hees de half in flarden gescheurde Belgische vlag en reed met gepaste triomfantelijkheid mijn eerste virtueel rondje op de rug van dit fabeldier.

Kort na het videoverhaal van Cindy Handshoemaker over paarden waar men kon gaan achter staan was de droom met vier poten na een korte, pijnloze bevalling ergens in een Texelse weide opgestaan en dartelde nu op het Waddeneiland vrolijk rond. Ik moest hem alleen nog maar vangen. En daar school de moeilijkheid. Wat als ik hem gevangen had? Hij zou een weide, hooi, gras, twee kilo wortelen per week nodig hebben en elke dag fris water en een stal of een box om in te slapen. Want een paard slaapt rechtstaand. Allemaal dingen die ik niet had. Als een wortel die voor mijn neus bengelde ging ik de viervoeter onverhoeds achterna.

Bij manege Albertdienst probeerde ik mij ter voorbereiding alle geuren, geluiden en gedragingen van de kudde in het pension eigen te maken. Bokken, stampen, briesen, dampende neusgaten, het overweldigende gehinnik van een hengst dat soms uit een van de boxen kwam en gans de piste vulde en even aards en sterk was als het brullen van een leeuw of het trompetteren van een olifant. Maar het spannendste van alles bleef toch het steigerende paard. Weer schuimde ik het internet af om mij virtueel voor te bereiden, want een goede visualisatie was al de helft van het werk. Wetend dat een video natuurlijk niet met de realiteit vergelijkbaar is. Zoals het Franse gezin met kind dat vorige week in het safaripark van de Beekse Bergen uit hun auto stapte om tussen de luipaarden te picknicken, beslopen en omsingeld werd en ternauwernood kon ontsnappen, het verschil proefondervindelijk begreep. Het voorval maakte in elk geval duidelijk dat ondanks de toenemende virtuele realiteit waarin wij leven, het in de werkelijkheid wel eens ernstig de verkeerde kant op kon gaan.

Ondertussen had ik alweer een ander filmpje gevonden waarin een amazone een onophoudelijk steigerend paard onder controle probeerde te houden door iedere keer bij het steigeren naar voor te buigen en haar beide armen rond de hals van het dier te slaan. Mooi om te zien, het paard bleef met zijn voorste poten in de lucht graaien, en de amazone bleef zich geduldig voorover buigen en haar armen om de paardenhals slaan tot het dier bedaarde. Wat je wilde temmen, moest je omhelzen. Met al die wonderlijke virtuele voorbereidingen was ik de volgende dressuurles genoeg ontspannen om een nieuwe uitdaging met deze prachtige dieren aan te gaan. Aan de poort van de piste wachtte ik op het brave, geduldige paard Moustache. Naast mij stond een kersverse amazone van ongeveer tien jaar te wachten op haar allereerste rit. Ze nam de dieren met ontzag op, en deed onbewust een stap naar voor, in de hoefslag van de piste, waar de paarden van de vorige les nog rond draafden, alreeds de betovering in haar ogen. En in mijn brein schoven onze voorouders heftig zwaaiend met een verbodsteken naar voor en hoorde ik mij dezelfde prehistorische woorden herhalen, één zin sinds mensenheugenis doorgegeven, altijd opnieuw dezelfde woorden in de kleitablet van het geheugen gekerfd:

‘Nooit achter een paard te gaan staan want ze kunnen onverwacht hun achterste poten uitslaan.’ Het meisje knikte. En naast ‘…één verrukkelijke, nooit eerder vernomen waarheid, die van paarden dat ze rechtop slapen’, wat ik haar nog niet vertelde, stond intussen in mijn gedachten, bontgevlekt en hinnikend een nieuwe waarheid op, waar ik zorgeloos achter ging staan.

 

Paint Horses,Elans Choice x Okie Monas Monique (Schermafdruk

 

* Citaat uit het gedicht ‘Kroos’ van Ruth Lasters.
Gepubliceerd in een bloemlezing van Jozef Deleu & Lodewijk Deleu (foto’s)
Wij, Paarden (©Uitgeverij Lannoo, Tielt 2011)

Doyenné

SummerDoyenne

Alles aan jou verdween met de tijd.
Het begon met de kleur van je haar.
Eens was het heel lang tot aan je heupen
en had het de kleur van kastanjes in de zon.
Met de tijd werd het lichter aan de wortels
alsof het aan de kruin te lang aan het licht
was blootgesteld. Eerst stak je het nog op in een
hoge knot en later knipte je die af. Zou je gebeente
nu ook beginnen te verbleken zoals je huid
iedere zomer steeds donkerder werd?
En hoe zal je in je graf rusten?
Zo stil onder het gras. Voor altijd buiten slapen.
Onder een rode paardenkastanje misschien.
De tijd neemt alles weg wat tastbaar was.
Onze gezichten, zwijgzaam dromend
in de lome schaduw van de perenboom.
Het zoete sap van een vrucht dat bij de eerste
hap al langs de rug van je hand stroomt.
En in de rivier van je bloed meandert,
het perensap, dat zich iedere lente druppend
langs de rug van mijn hand in mijn poriën drinkt.
De tijd die zich hap na hap wegbijt
tot van de herinnering, alleen het klokhuis blijft

Uit sterren gesmeed

20180422_152542

Verbaasd zag ik dat mijn handen die de teugel lichtjes vasthielden, trilden als de flanken van een zenuwachtig paard dat voor een race werd opgetuigd terwijl het toch maar voor een ritje in de piste van de manege was. Het meisje dat voor mij haar rit had gereden keek me lachend aan en zei: ‘Hij begon net te bokken.’ Te bokken? Een lichte huivering trok door me heen en ik gooide me in het zadel. Zaten de stijgbeugels wel goed? Ik trok de riem naar beneden en voegde aan de stijgbeugel een gaatje toe, mijn been ging een centimeter naar omhoog. Ik trilde nog steeds en vroeg me af of het paard zou voelen dat ik op zijn rug zat alsof ik de Grand-Prix ging rijden en de adrenaline zodanig in mijn bloed voelde stijgen waardoor hij zelf niet meer ontspannen kon.

Een recent onderzoek van wetenschappers aan de universiteiten van Portsmouth en Sussex toonde aan dat paarden gezichten en gemoedstoestanden onthouden en zich er bij een volgende ontmoeting ook naar gedragen. Deze bevindingen zouden de week daarna al meteen bewezen worden wanneer het paard van het moment dat ik mijn voeten in de stijgbeugels zette en het licht de sporen gaf, ineens begon te galopperen. Ik had er de eerste minuten geen controle over en was opgelucht toen het vanzelf, vanuit galop weer in draf over ging, en ik bij de onverwachte snelle start niet over zijn hoofd was gevlogen.

Het Grand-Prix-syndroom overviel me zowat overal. Genetisch verworven onrust en het geluid van een klappende zweep gaven mij het gevoel dat je van alles een race moest maken. Of het nu een bord leeg eten was of even om de hoek een boodschap doen. Het maakte niet uit, als er maar geracet kon worden. Hiermee ontwikkelde zich in de loop der jaren echter geen toename van snelheid, maar eerder iets dat zich in tegenovergestelde richting bewoog.

Het paard aarzelde en ik gaf het opnieuw de sporen tot het van in draf naar galop ging en dan de grote sprong over het hek kon wagen. Even in de lucht zwevend terwijl de adrenaline door je lichaam giert. Niet het lopen, maar door het luchtruim vliegen was als vanouds nog steeds doel.

Gisteren las ik in een column van Coen Peppelenbos dat hij god had zien dansen.
Zijn uitspraak trok mijn aandacht want bij een dansende god dacht ik tot nu toe alleen maar aan Nijinsky of Noerejev. Nieuwsgierig naar wie die danser wel kon zijn las ik verder. De auteur had het geluk gehad op de eerste rij in de Martinuskerk in Groningen de afscheidssolo van de Oekraïense danser Sergei Polunin bij te wonen. Sergei Polunin was op negentienjarige leeftijd de jongste solist van het Royal ballet of Londen geworden om slechts vier jaar later, vereenzaamd en gedesillusioneerd het gezelschap weer te verlaten. Een jaar later kondigde hij met het nummer Take me to Church van Hozier, gefilmd door regisseur David Lachapelle, in een choreografie van Jade Hale-Christofi, tenslotte de zwanenzang van zijn danscarrière aan. Coen Pepellenbos begreep algauw dat hij tijdens deze laatste voorstelling geen ‘foto’s moest nemen maar echt moest kijken, ervaren in plaats van registreren.’ In een beknopt en kernachtig verslag beschreef hij vervolgens wat hij had gezien en ervaren had: ‘In vier intense minuten kwamen alle emoties langs: wanhoop, woede, eenzaamheid, levenslust, verdriet en nog lang nadat het applaus was uitgestorven kon ik niet praten omdat ik anders bij de eerste woorden meteen zou gaan huilen. Vier minuten, een heel leven.’

Onder de column stond een link naar de videoclip. Ik klikte de intussen al 23 miljoen keer bekeken clip aan waarin Polunin zich bijna letterlijk de ziel uit het lijf danst en zag meteen wat hier zo overweldigend aan was. De danser die in een paradijselijk, diffuus licht losbarst, als uit een knellend keurslijf dat openscheurt, waarna hij alle stadia van zijn leven doorloopt en uiteindelijk, na de laatste sprong, terug de aarde raakt. Opveert en in een overweldigende catharsis zijn verloren vuur hervindt. De studio-opname van de clip duurde negen uur. Alle kracht, van wat een afscheid van twintig jaar danstraining moest zijn, in vier minuten samengebald. In één dag, negen uur gedanst en naar Polunin’s eigen zeggen ook ‘negen uur geweend’. Om ondanks alles of dankzij alles, uiteindelijk de mythe waar te maken wanneer hij als een feniks uit zijn as herrijst en in sautés, pirouettes en verbluffende grandes jétés, en in een onvoorstelbare lichtheid, de zwaartekracht tart. De toeschouwer een spiegel voorhoudt waardoor je  tijdens de dans niet enkel de  worsteling, de demonen en de loutering van de danser ziet, maar ook je eigen kosmisch stuntelen.

Op de rug van het paard voort hobbelend vroeg ik me af hoe ik ooit zulke sprongen zou kunnen maken. Werd alweer enige nerveuze trillingen in mijn neusvleugels en benen gewaar en probeerde mezelf tot kalmte te manen voor het paard weer met mij aan de haal ging, en de kans dat ik de bodem zou raken veel groter werd dan de zweefvlucht van de vogel die uit zijn as verrijst. Diep ademhalend neuriede ik zacht Rachmaninoff’s etude in B-flat, en voelde mij alsof er traag een vleugel uit mijn lichaam werd gescheurd die mij op de rug van het paard, spoorslags wegdroeg naar een andere wereld. Mijn vingers trilden nog. Zijn linker paardenoog registreerde het en mijn uit sterren gesmede viervoeter hield aandachtig zijn oren gespitst.

Rode kolen

214-2013108175252_original 2

 

 

‘Er is onweer opkomst’. Haar ogen speurden de lucht af.
Een kwartier later kletterde en bliksemde het en vielen er dikke regendruppels op de parasol en vluchtten we met de pas open geplooide tuinstoelen weer naar binnen. De exactheid van haar weersvoorspellingen hadden iets magisch, net als de koekoeksklok in de keuken waar bij regen het mannetje, en bij zonneschijn het vrouwtje tevoorschijn kwam. Als het regende en tegelijkertijd de zon scheen, wat wel eens gebeurde was het zoals zij het noemde: ‘Kermis in de hel.’Toch verschenen er dan net regenbogen aan de hemel, wat niet overeenstemde met haar verwijzing naar de duivelse festiviteit in een donkere hellekring die ik enkele jaren later bij Dante uitvoerig zou beschreven zien. Het weervrouwtje stond dan aarzelend voor de deur, het mannetje dat niet goed scheen te weten, wie van de twee naar buiten moest komen, bleef in het half duister van het huis wachten tot de lucht opklaarde en het vrouwtje volop naar buiten trad. Het meest tragische aan hun bestaan was dat zij nooit eens samen binnen of buiten konden zijn. Daarom bestonden er geen weerkinderen en stelde ik me voor hoe een nijverige klokkenmaker in zijn chalet in het Zwarte Woud, het ene weerhuisje na het andere produceerde, en de weervrouwtjes en mannetjes, alsmaar heen en weer schuivend, gedoemd waren om alleen en kinderloos te blijven.

In het dak van het weerhuis zat ook een piepklein deurtje dat ieder uur open floepte en waar een koekoek aan een veer uitsprong die mechanisch de tijd aankondigde. Het eerste orgelpijpje, door een mini-blaasbalg aangedreven riep ‘koe’ en een tel later riep een ander orgelpijpje, een terts hoger ‘koek!’ Soms bleef de veer hangen en ging de koekoek uit zijn dak en zweeg niet tot zij hem weer achter het deurtje duwde. Wanneer bij dageraad de eerste koekoeksroep weerklonk, klom ze uit haar sponde en schoof in alle slaapvertrekken de gordijnen open. Het licht viel op haar witte kanten slaapjurk en ter hoogte van haar linkerborst zag ik een ontstellende, grote mauve vlek. Ik wist niet waarheen ik mijn blik moest richten. Ze zei dat ze met het blad van een rode kool op haar rechterborst had geslapen, opdat de zwelling van haar borst in het rode koolblad zou kunnen trekken. Ze hechtte evenveel geloof aan de werking van haar kruidenaftreksels en zalfjes als aan de voorspelling van het weerhuisje en de aankondiging van de tijd in de koekoeksklok. Haar kompressen van kamillebloemen, tegen windogen en andere aandoeningen van het oog, die volgens haar louter de ogen troffen van wie altijd alles wilde zien, genazen de meest vertroebelde blik. Terwijl ze het venster opende stroomde de frisse lucht van de appel- en perenboomgaard vrijmoedig binnen. Achteloos stak ze haar hand in haar boezem, trok het natte blad van haar borst, verklaarde dat het gloeien van de borst in het blad van de rode kool was getrokken en ze genezen was. Haar ogen speurden alweer de lucht af. ‘De zwaluwen vliegen hoog kind, het wordt een bloedhete dag. Ik zet meteen de parasol open.’

De koekoek zweeg na de laatste roep en het weervrouwtje schoof door de deur naar buiten. Op het nachtkastje lag het rode koolblad dat de vorm en de kleur van mijn grootmoeders borst had, met een gaatje in het midden, waar ik doorheen keek, en hoopte dat ik niet meteen een windoog kreeg.

cmd

Schermafdruk 2018-04-21 14.52.46

 

Het leek wel of je het niet wilde maar het lag nu eenmaal in je handen, en hoewel
je er niet om had gevraagd, had je het gekregen als de blauwe ijle lucht bij het begin van de dag. Het lint rond het inpakpapier kreeg je niet open gefrutseld en in de ogen van wie je omringde blonk iets verwachtingsvol. Want wie weet wat zat er verborgen in het goudkleurige inpakpapier. Je dacht aan een bom of een boobytrap waarbij je vingers er in één ruk afvlogen als je het opende en waarna je nooit nog iets vastpakken kon. Want hoewel het leek of je het niet wilde, stak je het na enige aarzeling toch ongeopend in de zak van je jas en haalde je het iedere ochtend boven en legde er zacht je vingertoppen op. Taste het oppervlak af, mijmerend of er nog iets onder zat. Je keek naar het cmd-klavertje dat bij iedere aanslag misschien eeuwigdurend geluk voortbracht. Je lichaam boog zich voorover alsof het iets beschermen moest, je armen en polsen vormden een rechte lijn op het klavier. De dag verdampte in een geur van bloeiende kamperfoelie en je hield je bij tijden zo stil als een hagedis op een witte muur. Zo hield je je schuil op een plek, waar je niet iedere dag aan de dood en de dreiging ervan moest denken en de angst voor al die dingen, je slechts heel af en toe werd toegediend. In kleine dosissen, als het gif van een onbekend dier. Want je moest hoe dan ook op een dag aan je einde komen. Of je het lint nu los frutselde en de inhoud ontplofte of niet. Je rechtte je polsen, je armen, je rug en vatte weer moed. Herinnerde je het ritme en wat het begin van alles was en tikte er op los en wist niet of er onder de oppervlakte nog iets anders, breekbaars lag. Buiten tikte de regen metronomisch stipt, je liep de straat op en zag de slak niet die het voetpad overstak en voelde verschrikt haar huisje breken onder je wegvluchtende voet.